VNTB – Cây trong thành phố cứu nhiều người

VNTB – Cây trong thành phố cứu nhiều người

TS Phạm Đình Bá

 

(VNTB) – Một khu dân cư có thu nhập cao với nhiều công viên và cảnh quan có thể mát hơn 9 độ C so với khu vực có thu nhập thấp, công nghiệp hóa hơn

 

Không gian xanh làm mát đáng kể các thành phố ngày càng nóng lên. Nghiên cứu mới cho thấy nhiều cây hơn có thể cắt giảm tới 2/3 số lượt nhập phòng cấp cứu liên quan đến nhiệt ở thành phố Los Angeles, Mỹ. [1]

Các cây trong thành phố đã từ lâu bảo vệ con người khỏi bệnh tật và thậm chí cả cái chết một cách khiêm tốn —và ở thành phố trong thời nóng lên toàn cầu, cây vẫn đang bảo vệ cư dân không biết mệt. Khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên, “hiệu ứng nóng đô thị” cũng tăng theo. Hiệu ứng nầy là xu hướng các thành phố trán nhựa và bê tông hấp thụ và giữ lại năng lượng mặt trời, gây nên một cuộc khủng hoảng ngày càng gia tăng trên toàn thế giới về sức khỏe cộng đồng cư dân. 

Ở quy mô nhỏ, bóng mát dưới một gốc cây là nơi trú ẩn vô giá trong một ngày nóng nực. Khi nhân rộng hiệu ứng đó lên, những khu vực có nhiều cây che phủ sẽ mát hơn đáng kể.

Hiện nay nghiên cứu đang chỉ ra tác động của điều này đối với sức khỏe con người. Một báo cáo mới phát hiện rằng ở thành phố Los Angeles, việc trồng thêm cây xanh và triển khai nhiều bề mặt phản chiếu hơn — một việc đơn giản như sơn mái nhà màu trắng — có thể hạ nhiệt độ xuống đáng kể và sẽ cắt giảm số lượt nhập phòng cấp cứu liên quan đến nhiệt tới 66%. 

Nghiên cứu đó tiếp nối một nghiên cứu trước đó của cùng các nhà khoa học cho thấy rằng cứ bốn mạng sống bị thiệt mạng trong các đợt nắng nóng có thể tránh được bằng các kỹ thuật tương tự.

Khi dân số đô thị ngày càng tăng trên khắp thế giới, nhiệt độ cũng tăng theo, khiến ngày càng có nhiều người phải sống trong môi trường nóng hơn bao giờ hết. Nhà nghiên cứu môi trường ở Đại học Cali ở Los Angeles, Edith de Guzman, đồng tác giả của cả hai nghiên cứu, đồng sáng lập và giám đốc của Los Angeles Urban Cooling Collaborative (Nhóm hợp tác để làm mát đô thị Los Angeles) cho biết: “Tại thời điểm này, chúng tôi chú tâm chủ yếu là sức khỏe của cư dân thành thị. Chúng tôi biết rằng điều đó có vấn đề, bởi vì có sự gia tăng nhiệt xảy ra trong những không gian đó, do sự chiếm ưu thế của các bề mặt giữ nhiệt, sau đó thải lượng nhiệt đó vào ban đêm, khi cơ thể con người tìm cách hạ nhiệt.”

Nếu đợt nắng nóng kéo dài ngày này qua ngày khác, căng thẳng sinh lý sẽ ngày càng gia tăng trong người dân. Người già và trẻ em đặc biệt gặp nguy hiểm vì cơ thể họ không thể tự làm mát một cách hiệu quả. Nhiệt độ cực cao cũng làm trầm trọng thêm bệnh hen suyễn.

Đối với nghiên cứu mới, được công bố trên Tạp chí Khí tượng Sinh học Quốc tế, nhóm của de Guzman đã xem xét bốn đợt nắng nóng khác nhau ở Los Angeles từ năm 2006 đến năm 2010 – những đợt nắng nóng tương tự cũng được đề cập đến trong nghiên cứu trước đây về tỷ lệ tử vong. Những đợt nắng nóng này khác nhau về độ dài, nhiệt độ cao và độ ẩm. Độ ẩm càng cao, cơ thể con người càng khó làm mát bằng mồ hôi. Sau đó, nhóm nghiên cứu kết hợp dữ liệu này với dữ liệu sử dụng đất cho thấy nơi nào ở thành phố Los Angeles có cây che phủ tốt, phản xạ nhiệt và nơi nào có là những bề mặt không thấm nước như mặt đường. Và cuối cùng, họ nhận được dữ liệu về các chuyến nhập phòng cấp cứu liên quan đến nhiệt ở những khu vực đó.

Họ đưa tất cả dữ liệu đó vào một thuật toán mô hình hóa các kịch bản trong đó việc sửa đổi môi trường đô thị—với nhiều bề mặt phản chiếu hơn và nhiều cây xanh hơn—có thể hạ nhiệt độ và tránh những chuyến nhập phòng cấp cứu liên quan đến nhiệt. Với độ che phủ của cây nhiều hơn 25%, số lượt nhập phòng có thể giảm từ 7 đến 45%. Tăng thêm tới 50% độ che phủ của cây, số lượt thăm khám cấp cứu liên quan đến nhiệt giảm từ 19 đến 58%. Và sau đó, nếu thành phố Los Angeles sử dụng tối đa độ che phủ cây cho phép – 40% tổng diện tích – thì số lượt thăm khám đó sẽ giảm từ 24 đến 66%.

Nhà nghiên cứu de Guzman nói: “Chúng tôi có thể định lượng kết quả sẽ khác nhau như thế nào trong các sự kiện thực tế. Chúng tôi biết rằng dự đoán số ngày nắng nóng cực độ sẽ cao hơn ở mỗi cộng đồng cư dân này.”

Nói cách khác – Đã đến lúc phải hành động. Cây cao cung cấp bóng mát, nhưng thực vật nói chung thải ra hơi nước khi chúng quang hợp, về cơ bản là “đổ mồ hôi”. Theo đó, một khu dân cư có thu nhập cao với nhiều công viên và cảnh quan có thể mát hơn 9 độ C so với khu vực có thu nhập thấp, công nghiệp hóa hơn — giống như rất nhiều mối đe dọa về sức khỏe, nhiệt độ ảnh hưởng không tương xứng đến những người nghèo. Hiệu ứng tăng nóng đô thị không chỉ khác nhau giữa các khu dân cư mà còn khác nhau giữa các khu nhà và thậm chí từ nhà này sang nhà khác. Các vật liệu xây dựng khác nhau, như gỗ và gạch, hấp thụ và giữ lại năng lượng mặt trời theo những cách khác nhau.

Vì vậy, lợi ích của loại nghiên cứu này trước hết là tìm ra toàn bộ khu vực lân cận để ưu tiên phủ xanh, sau đó nhắm mục tiêu vào những địa điểm cụ thể để đặt cây đơn lẻ. Vivek Shandas, nhà khoa học về thích ứng khí hậu của Đại học bang Portland ở Mỹ, người nghiên cứu hiệu ứng tăng nóng đô thị nhưng không tham gia vào nghiên cứu mới, cho biết: “Chúng tôi không nhất thiết phải trồng toàn bộ các khu trống ở các khu vực thành thị, mà mỗi lần trồng một cây riêng lẻ”. 

“Nếu bạn có một số tiền hạn chế và bạn biết nơi nào sẽ có tác động cao nhất từ ​​việc triển khai tính năng giảm nóng này, thì việc xác định những địa điểm đó là điều dễ dàng.”

Nhưng điều đó không dễ dàng như việc chỉ cắm một cây xuống đất là xong. Thành phố Los Angeles đã bắt tay vào “Kế hoạch quản lý rừng đô thị” nhiều năm để tăng độ tán cây, đặc biệt là ở những khu vực dễ bị tổn thương nhất với nhiều người nghèo. Cơ quan này phải xác định cẩn thận các địa điểm để trồng thêm cây, đồng thời phải cộng tác với người dân ở đó—ví dụ: tổ chức các cuộc họp phản hồi của cộng đồng cư dân. Một số người có thể không muốn có cây cối bên ngoài nhà của họ: Có thể một cành cây đã từng rơi xuống ô tô của họ, hoặc vỉa hè của họ bị nứt do rễ bên dưới, làm giảm khả năng di chuyển của ông bà ngồi trên xe lăn.

Vì vậy, việc có thêm nhiều cây xanh trong cảnh quan đô thị cũng có nghĩa là hợp tác và giáo dục, giúp mọi người hiểu được những lợi ích đáng kể của việc làm mát có thể cứu sống họ—và ít nhất là giảm hóa đơn điều hòa không khí. Rachel Malarich, Cán bộ Lâm nghiệp Thành phố Los Angeles cho biết: “Nếu bạn có một câu chuyện tiêu cực về cây cối, chúng tôi phải giáo dục một số cách để làm tốt hơn trong tương lai”. 

“Cách chúng tôi học được với tư cách là một ngành là phải chọn lọc hơn về những gì chúng tôi đặt ở đâu và làm cho nó phù hợp với địa điểm hoặc thay đổi địa điểm để chúng tôi có thể trồng thứ gì đó lớn hơn.” Ví dụ, nếu một mảng đất nhất định quá nhỏ để có thể đặt vừa một loài cây đủ lớn để tạo bóng mát, có lẽ thành phố có thể làm lại vỉa hè để phù hợp với điều đó, đồng thời cải thiện khả năng di chuyển và giảm nhiệt độ cục bộ.

Ở thành phố Los Angeles và những nơi khác, các nhà khoa học đang gấp rút tìm kiếm những loài cây có thể chịu được nhiệt độ trong 10, 15, 20 năm nữa – bạn sẽ không muốn trồng một cái cây chỉ để phát hiện ra nó không thể tồn tại trong khí hậu mới. Biến đổi khí hậu cũng có thể khiến sâu bệnh lây lan trên cây, gây thêm bấp bênh cho cây xanh đô thị. Một cộng đồng nhất định có thể quan tâm đến việc trồng thêm các loài cây đặc trưng của khu vực lân cận của họ—cây mộc lan hoặc những loại cây khác—nhưng tương lai có thể ngày càng trở nên thù địch với loại cây đó.

Cây cũng cần được bảo trì và tưới nước nhiều hơn trong những năm đầu dễ bị tổn thương, một nguồn tài nguyên có thể ngày càng thiếu hụt khi Nam California ấm lên. Vì vậy, ngoài việc tăng độ che phủ của cây, thành phố Los Angeles đang cố gắng làm cho đất trở nên xốp hơn. Nhìn chung có nhiều không gian xanh hơn cho phép nước mưa thấm vào tầng ngậm nước hoặc bể chứa bên dưới để khai thác sau này. Hồi tháng 2, cơ sở hạ tầng xốp này đã giúp thành phố thu được 8,6 tỷ gallon nước mưa chỉ trong ba ngày.

Là một môi trường đô thị với người đi bộ, ô tô và các tòa nhà dưới tán cây, thành phố phải đảm bảo cây không rụng cành. Điều đó có nghĩa là phải kiểm tra và triển khai trên thực địa—không giống như một khu rừng thực sự, khu rừng đô thị cần được quan tâm thường xuyên. 

Cán bộ lâm nghiệp Malarich nói: “Chúng tôi phải quản lý mức độ tiếp xúc cao hơn trong môi trường đô thị, bởi vì chúng tôi có những yếu tố rủi ro này. Chúng tôi muốn trồng trọt, chăm sóc và sau đó là bảo quản. Vì vậy, việc giữ nguyên những cây trưởng thành hiện có thực sự rất quan trọng để mở rộng tán cây.”

Và một khu dân cư không cần phải dừng lại ở việc bổ sung thêm cây xanh để giảm thiểu hiệu ứng tăng nóng đô thị. Các nhà khoa học đang nghiên cứu cách trồng cây trên mái nhà, được che mát bằng các tấm pin mặt trời, vừa tạo ra thực phẩm vừa cung cấp điện miễn phí cũng như làm mát tầng trên cùng của một tòa nhà. Và điểm cộng hơn nếu là “mái nhà xanh” có khả năng trữ nước mưa để cư dân sử dụng để tưới cây và dùng trong nhà.

Các nhà khoa học cũng đang thử nghiệm “mặt đường mát mẻ”, phản chiếu nhiều ánh sáng mặt trời vào không gian hơn thay vì hấp thụ nó. Lớp phủ phản chiếu cũng làm được điều tương tự cho các mặt bên và mái của các tòa nhà. Sơn nhiều bề mặt màu trắng giúp làm mát một khu vực, nhưng các nhà thiết kế đô thị phải cẩn thận để không vô tình chiếu bức xạ mặt trời phản chiếu về phía con người. 

Nhà khoa học về thích ứng khí hậu Shandas nói: “Tôi rất thích sơn màu trắng trên cao. Đó là điều mà mây thực hiện một cách tự nhiên. Vào một ngày nhiều mây, phần lớn ánh sáng mặt trời đã phản chiếu trở lại không gian. Và vì vậy nếu chúng ta có thể làm cho mọi mái nhà có màu nhạt hơn theo cách nào đó, chúng ta có thể bắt đầu đi theo hướng đó.”

Vấn đề không phải là liệu thành phố Los Angeles hay bất kỳ thành phố nào khác sẽ xanh hơn hay phản chiếu nhiều hơn trong những năm tới, mà là nó có thể xanh hơn và phản chiếu nhiều hơn đến mức nào. Và theo đó, nó có thể cứu được bao nhiêu mạng sống khi thế giới nóng lên. 

Nhà nghiên cứu de Guzman nói: “Mặc dù nhìn chung đây là một loại hình đầu tư mang lại cảm giác dễ chịu cho các thành phố, nhưng chúng ta cần gắn những khoản đầu tư đó với kết quả về sức khỏe cộng đồng cư dân, bởi vì những cải tiến có thể thực hiện được thực sự có ý nghĩa, có thể cứu sống mạng người”.

______________

Nguồn:

1. Matt Simon. City Trees Save Lives. Wired 09/05/2024; Available from: https://www.wired.com/story/city-trees-save-lives/

Matt Simon là biên tập viên cấp cao về sinh học, robot và môi trường. Gần đây nhất, anh ấy là tác giả của cuốn sách A Poison Like No Other: How Microplastic đã làm hỏng hành tinh và cơ thể của chúng ta như thế nào.


 

 

CATEGORIES
TAGS
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)