VNTB – Chuyến công du ngoại giao của Putin tại Triều Tiên và Việt Nam

VNTB – Chuyến công du ngoại giao của Putin tại Triều Tiên và Việt Nam

(VNTB) – Dù cho Moscow ve vãn, các quốc gia trong khu vực vẫn lựa chọn đối tác Trung Quốc


Tác giả: Khang Vu

 

 

Quyết định khôi phục hiệp ước liên minh năm 1961 của Triều Tiên với Nga trong chuyến thăm của Tổng thống Vladimir Putin vào tháng 6 có lẽ là kỳ tích ngoại giao đáng chú ý nhất của nước này kể từ năm 2018. Bình Nhưỡng và Moscow đã hủy bỏ Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác láng giềng tốt năm 2000 và thay thế bằng Hiệp ước về quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Theo thỏa thuận mới, cả hai nước cam kết “cung cấp hỗ trợ quân sự và các hỗ trợ khác bằng mọi phương tiện mà mình sở hữu ngay lập tức” nếu bất kỳ nước nào trong hai nước phải đối mặt với sự xâm lược vũ trang. Có những dấu hiệu cho thấy một liên minh như vậy đang được hình thành. Trong chuyến thăm Nga của ông Kim vào tháng 9 năm ngoái, cơ quan truyền thông nhà nước Triều Tiên đã mô tả mối quan hệ Nga-Triều dựa trên “sự đoàn kết quân sự” – thuật ngữ cộng sản thường dành cho các đồng minh quân sự.

Chuyến thăm Việt Nam của Putin vào tháng trước không nhận được nhiều sự phô trương. Việt Nam và Nga kỷ niệm 30 năm Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ Việt – Nga năm 1994 thay vì ký kết hiệp ước liên minh mới như Triều Tiên và Nga. Trong chuyến thăm, truyền thông nhà nước Việt Nam gọi quan hệ Việt Nam – Nga là kế thừa “tình hữu nghị đặc biệt” trước đây, dựa trên “sự tin cậy, hợp tác bền vững và tôn trọng lẫn nhau”. Tuy nhiên, không có đề cập đến “đoàn kết quân sự”. Hai nước chỉ cam kết không tham gia bất kỳ liên minh nào khác có thể gây tổn hại đến lợi ích của nhau – không tham gia liên minh song phương để thúc đẩy lợi ích chung.

Tại sao có sự khác biệt rõ ràng giữa cách tiếp cận của Nga đối với hai nước này?

Điều đáng nhớ là mối quan hệ của Nga với Triều Tiên và Việt Nam rất giống nhau cho đến tháng Sáu. Trong Chiến tranh Lạnh, Moscow đã ký hai hiệp ước; một với Triều Tiên (Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác và Tương trợ lẫn nhau năm 1961) và một với Việt Nam (Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác năm 1978). Sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991, Nga phải giải quyết vấn đề đau đầu về hai hiệp ước. Tổng thống ủng hộ dân chủ của Nga, Boris Yeltsin, không muốn lôi kéo nước này vào công việc kinh doanh của các đồng minh cộng sản cũ, đặc biệt khi Moscow hiện đang tập trung vào châu Âu và có khả năng mở rộng về phía đông của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Do đó, Yeltsin đã biến việc “phi ý thức hệ hóa” thành một nguyên lý then chốt trong chính sách đối ngoại của Nga.

Việt Nam và Bắc Triều Tiên đều không tin tưởng vào chính phủ Nga đang dân chủ hóa. Cả hai nước đều ủng hộ cuộc đảo chính quân sự do những người theo đường lối cộng sản cứng rắn của Liên Xô lãnh đạo vào tháng 8 năm 1991. Sau khi Liên Xô sụp đổ, Việt Nam nhận thấy rất ít mối quan hệ về ý thức hệ với chính phủ mới của Nga, đặc biệt là đặc điểm chống cộng của nước này. Năm 1994, Việt Nam ký một hiệp định mới với Nga để thay thế hiệp ước năm 1978 dù hiệp ước này vẫn còn hiệu lực đến năm 2003, xóa bỏ mọi liên quan đến chủ nghĩa quốc tế vô sản và chủ nghĩa Mác-Lênin. Hiệp ước mới về cơ bản đã bị hạ cấp từ hiệp ước liên minh xuống hiệp ước không xâm lược.

Bình Nhưỡng chần chừ trong việc đàm phán lại hiệp ước năm 1961 để tránh phải đối phó với chính quyền Yeltsin. Trong khi đó, Triều Tiên tiếp tục ủng hộ Nga và chỉ trích Yeltsin trước cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 1996. Sau khi Yeltsin giành chiến thắng vào tháng 7, Triều Tiên đã quyết định hoãn đàm phán lại sau ngày hiệp ước hết hạn vào tháng 9 năm 1996, điều này thực sự đã giết chết hiệp ước. Triều Tiên và Nga chỉ ký hiệp ước năm 2000 vào tháng 2, 5 tháng trước khi người kế nhiệm Yeltsin là Vladimir Putin đến thăm Bình Nhưỡng lần đầu tiên trong nhiệm kỳ tổng thống của ông. Giống như hiệp ước Việt – Nga năm 1994, hiệp ước mới giữa Triều Tiên – Nga không đề cập đến chủ nghĩa quốc tế xã hội chủ nghĩa hay chủ nghĩa Mác – Lênin. Triều Tiên và Nga cũng hạ cấp hiệp ước liên minh xuống hiệp ước không xâm lược.

Quyết định của Triều Tiên khôi phục hiệp ước liên minh năm 1961, trái ngược với việc Việt Nam khẳng định hiệp ước không xâm lược với Nga, cho thấy những quỹ đạo khác nhau trong chính sách đối ngoại của hai nước mặc dù cả hai đều là cường quốc nhỏ do chính phủ cộng sản điều hành. Việt Nam không ủng hộ sự phân cực ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và đã tìm cách mở rộng quyền tự do lợi ích của mình bằng cách xây dựng càng nhiều quan hệ đối tác chiến lược toàn diện càng tốt với các cường quốc như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga. Rút kinh nghiệm từ những bài học đau đớn về việc Liên Xô bỏ rơi những năm 1990, logic đương thời của Việt Nam là nước này không thể bị một cường quốc bỏ rơi nếu ngay từ đầu không liên minh với bất kỳ cường quốc nào, và mạng lưới quan hệ đối tác của Việt Nam sẽ đảm bảo cho Việt Nam không bị cô lập nếu bị Trung Quốc chèn ép về mặt quân sự hoặc ngoại giao.

Mặt khác, Triều Tiên tăng cường quyền tự do hành động bằng cách cam kết phân cực khu vực. Khi lập liên minh với Nga, Triều Tiên hiện có được cả Nga và Trung Quốc ủng hộ an ninh. Sự sụp đổ của Liên Xô đã tước đi đáng kể mọi sự tự do của Triều Tiên trong quan hệ với Trung Quốc. Kim Jong-un muốn khiến Nga và Trung Quốc chống lại nhau giống như ông nội ông là Kim Il-sung đã làm trong thời kỳ chia rẽ Trung-Xô. Trung Quốc vẫn thận trọng trong việc hỗ trợ tham vọng vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, trong khi Nga thì không. Bắc Kinh cũng không muốn có sự bất ổn ở sân sau của mình và dường như sẵn sàng can dự với Hàn Quốc hơn Triều Tiên. Đối với Triều Tiên, việc có Nga là nhà cung cấp công nghệ và an ninh sẽ giúp nước này thúc đẩy các chương trình hạt nhân và tên lửa trong khi ít phải hứng chịu sự phẫn nộ nhất của Trung Quốc.

Tất nhiên, đối với cả Triều Tiên và Việt Nam, Trung Quốc đang và sẽ vẫn là đối tác quan trọng nhất, bất kể hai nước này có bao nhiêu đối tác khác. Nhưng hiểu cách Bình Nhưỡng và Hà Nội mở rộng quyền tự do hành động dưới cái bóng của Trung Quốc chứng tỏ cho các cường quốc nhỏ khác thấy rằng có nhiều cách để thúc đẩy lợi ích của chính mình, ngay cả trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gia tăng.

__________________

Nguồn:

Putin’s diplomacy roadshow in North Korea and Vietnam


 



CATEGORIES
TAGS
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)