VNTB – Viễn kiến của Trung Quốc về thương mại tự do

VNTB – Viễn kiến của Trung Quốc về thương mại tự do

Anh Khoa dịch

 

(VNTB) – Động cơ gia nhập CPTPP của Trung Quốc từ ôn hòa đến đáng lo ngại

 

Ngày 7 tháng 10 năm 2021

Đôi khi Trung Quc đưa ra nhng quyết đnh khôn ngoan. Vào nhng lúc khác, Bc Kinh có kh năng mc nhng sai lm nghiêm trng, thm chí là có hành đng xu xa. Nhưng chính ph Trung Quc hiếm khi ng ngn. Đc bit, quan chc Trung Quốc không dám mo him vi uy tín ca lãnh đo ti cao Ch tch Tp Cn Bình. Điu đó cho thy nên xem xét li các phn ng bác bỏ ca các nước đi vi mt đng thái dù có v khô khan nhưng lại quan trng và bc l nhiu điu.

Vào ngày 16 tháng 9, Trung Quc đã chính thc đ ngh được tham gia Hip đnh Đi tác Toàn din và Tiến b xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), khi thương mi gm 11 quc gia với 500 triu người tiêu dùng châu Á và châu M. Mc dù thi đim đ ngh ca Trung Quc rt đt ngt, nhưng đng thái này có th đoán trước được. Nhiu tháng trước, Tp Cận Bình nói rng Trung Quc s “cân nhc ng h” vic np đơn. Li ca ông y là lut. Nhưng nhiu nhà phân tích nước ngoài (và mt s quan chc chính ph nước ngoài trong ch riêng tư) t tin d đoán rng Trung Quc s không bao gi được kết np.

Người ta hoài nghi là điu d hiu. Vi danh nghĩa m ca th trường và cnh tranh bình đng, các thành viên hin ti ca CPTPP — Úc, Brunei, Canada, Chile, Nht Bn, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Vit Nam — đng ý hn chế tr cp cho các doanh nghip nhà nước, cho phép hu hết các lung d liu xuyên biên gii và chống lao đng cưỡng bc, trong s nhiu ha hn khác. Nếu Trung Quc khó đạt được tiêu chuẩn đó vì thay đi theo hướng nhà nước kim soát phn ln nn kinh tế, ni ám nh v an ninh trong nhng năm gn đây, thì tình trng hoài nghi này không phi là ngu nhiên. CPTPP là đa con m côi ca mt tha thun trước đó do M dn đu, TPP. Thoả thuận TPP được chính quyn Bush và Obama to ra vi mc đích biến châu Á và Thái Bình Dương tr thành pháo đài thương mi t do da trên lut l, khiến Trung Quc phi la chn ci t mô hình ch nghĩa tư bn do nhà nước thng tr hoc phi bên ngoài cuc chơi. Rồi Tng thng Donald Trump nắm quyền, ông khinh mit thương mi t do và lut l đã khiến ông t b TPP trong ngày đu tiên nm quyn. Khi Nht Bn hướng dn các thành viên sáng lp khác to ra mt gii pháp thay thế không có s tham gia ca ông Trump, CPTPP, Trung Quc đã nhìn thy cơ hi.

Quan chc Bc Kinh đã bỏ ra hai năm nghiên cu vic xin tham gia ca Trung Quc sẽ gặp khó khăn ra sao. Họ kết luận là Trung Quc s gp khó khăn khi xin gia nhp, đc bit là do mi quan h căng thng vi các thành viên hin có quyn ph quyết, đc bit là Australia, Canada và Nht Bn. Nhưng h cũng tính toán rng Trung Quc s còn phi đi mt vi s giám sát gt gao hơn na nếu M nm trong CPTPP – hiện là mt vin cnh xa vi do chính quyn Biden cam kết đt công nhân M lên trên li nhun doanh nghip và vic m rng thương mi toàn cu.

Nói tóm li, Trung Quc rt nghiêm túc. Cách giải thích tốt nhất về tham vng ca họ là do lòng t tin gia tăng dưới nhiều hình thức, có những hình thức này đáng báo đng hơn nhng hình thc khác. Bt đu vi s lc quan, thn trng trong nhng người đôi khi được gi là nhng người ci cách. Nhóm này đã tng thúc đy t do hóa kinh tế. Trong mt Trung Quc tp trung vào kim soát chính tr, n đnh, an ninh và t cường, những nhà ci cách gi đây thy an toàn hơn khi thúc đy mt nhà nước hiu qu hơn, ch không phi mt nhà nước nh hơn. Hc gi, quan chc k tr và doanh nghip thuc loi này lp lun rng Trung Quctrở nên mnh m và có công ngh tiên tiến đến mc Trung Quốc sẽ có li khi d b các rào cn thương mi và duy trì các quy tc quc tế chung, chng hn như đ bo v tài sn trí tu ca Trung Quc.

Nhng ng h s ci m như vy tin rng Trung Quc có th cnh tranh trong mt thế gii t do thương mi, nhưng vn chưa sn sàng đ t viết ra các quy đnh. H hoan nghênh cơ hi giúp đnh hình các chun mc trong quá trình đàm phán, chng hn như quá trình gia nhp CPTPP, mà h tin rng s mt nhiu năm. H hy vng rng áp lc bên ngoài s vượt qua các nhóm li ích đc bit trong nước như khi Trung Quc gia nhp T chc Thương mi Thế gii (WTO) vào năm 2001.

Vi s đng thun chính thc Bc Kinh rng M đang c gng ngăn cn s tri dy ca Trung Quc, áp lc t hiệp ước CPTPP không có M tham gia — được họ chào đón đc bit. Wang Huiyao điu hành Trung tâm Trung Quc và Toàn cu hóa, mt t chc tư vn h tr vic nhp CPTPP. Ông cho biết kinh tế Trung Quc đã tăng trưởng gp 11 ln k t khi gia nhp WTO. CPTPP là mt cơ hi mi đ tham gia một WTO mini.

Mt kiu t tin khác thúc đẩy nhng người theo ch nghĩa dân tc như lãnh đo chính phủ ủng hộ CPTPP. H không ch nghĩ rng h thng do nhà nước lãnh đo ca Trung Quc có kh năng cnh tranh trên thế gii. H tin rng hệ thống đó vượt tri. Quan chc và hc gi Trung Quc có tư tưởng dân tc ch nghĩa cho rng các lc lượng th trường sẽ mang li hiu qu đáng mơ ước, nhưng ưu tiên ca h là s n đnh, th mà h coi là vũ khí bí mt ca Trung Quc.

Để minh chứng h ch ra cách x lý nghiêm khc, theo hướng tp th đi vi đi dch COVID-19, trái ngược vi s ca t vong ln phương Tây t do. Canh bc ca h là vic tham gia CPTPP s gia tăng thương mi nước ngoài và áp đt những điều luật hu ích mà không làm suy yếu s kim soát chính tr mnh m đi vi kinh tế. H cm thy mt cơ hi lch s đ đt được mt mc tiêu mà h p t lâu, đó là làm cho thế gii tôn trng h thng chính tr ca Trung Quc.

Nhng người hoài nghi v cơ hi ca Trung Quc khng đnh rng các quy tc của CPTPP trong việc cm tr cp và vin tr cho các công ty nhà nước. Trên thc tế, có nhng trường hp min tr cho các công ty nhà nước và nhng công ty cung cp dch v nội địa không sinh li. Trong các cuc đàm phán, Trung Quc có th chp nhn quy đnh đi vi các công ty nhà nước hoạt động nước ngoài trong các lĩnh vc thương mi sinh li, đng thi nhn mnh rng các công ty nhà nước hoạt động trong nước là cn thiết trong vic cung cp vic làm, qun lý các ngun lc quan trng hoc duy trì mt h thng tài chính chỉn chu. Các quy đnh ngày càng kht khe hơn bao gi hết ca Trung Quc v d liu xuyên biên gii s khó thc hin hơn, mc dù các quy đnh min tr v trt t công cng có th hu ích. Trung Quc ph nhn lao đng động cưỡng bức, thách thức các đi tác thương mi không tin vào điu đó.

Mỹ hứa sẽ đồng hành với các đồng minh, rồi lại thất hứa

Rào cn ln nht đi vi s gia nhp ca Trung Quc không phi là quy tc này hay quy tc kia, mà là lòng tin. Mt quan chc cp cao ca Nht Bn tỏ vẻ lo lng v vic Trung Quc đ ngh sa đi lut trong nước theo hướng được cho là đ tuân th CPTPP, nhưng trên thc tế, không đt yêu cu. Ông tiếc rng vic thách thc nhng đng thái như vy s d dàng hơn nếu có M. Lo s cũng đúng. Trung Quc có hip đnh thương mi t do vi Australia, nhưng hin đang chn nhiu mt hàng xut khu của Úc, nhằm áp đặt việc ty chay không chính thc sau khi lãnh đo Australia kêu gi điu tra toàn cu v ngun gc ca COVID-19. Mt s thành viên CPTPP cho rng Trung Quc là mt k bt nt quá ln. Trung Quc tin rng một Trung Quốc quá lớn không thể nào bị bỏ qua.

Nguồn: The Economist


 

CATEGORIES
TAGS
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)