VNTB – Bẫy Trung Quốc

Anh Khoa

(VNTB) – Trung Quốc đầy tham vọng muốn trở thành một nhà lãnh đạo toàn cầu theo sáng kiến ​​”Made In China” do Tập Cận Bình khởi xướng.

Những diễn biến gần đây của Trung Quốc trên võ đài chính trị thế giới là một tinh thần và mô hình mới trong hệ tư tưởng chính sách đối ngoại của Trung Quốc sau khi đặt thành công nền tảng của mình thành một trụ cột mới của thế giới. Dữ liệu 10 năm qua cho thấy Trung Quốc đã xuất sắc trên toàn cầu trong nhiều khía cạnh khác nhau. Dữ liệu này thậm chí còn được dạy cho thế hệ trẻ Trung Quốc trong các trường học, thông qua các viện Trung Quốc học ở các quốc gia khác nhau, hoàn thành với chính sách đối ngoại được đẩy mạnh bởi Chính phủ Trung Quốc.

Từ năm 2009, Trung Quốc là động lực tăng trưởng kinh tế toàn cầu, top đầu về sản xuất (kể từ 2011), thương mại (2012), tổng GDP (2014) và tầng lớp trung lưu (2015), số lượng tỷ phú, và trí tuệ nhân tạo (AI), lắp đặt năng lượng mặt trời (2016), startup kỳ lân của châu Á (2017-2018), chỉ số ngoại giao (2019), nhà sản xuất vũ khí (2020).

Sự thống trị của Trung Quốc trong các lĩnh vực này sẽ gây áp lực lên các nước đối tác để tạo ra sự phụ thuộc của quốc gia đó trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc (chính sách bẫy nợ). Quá trình này nổi bật nhất ở lục địa đen, châu Phi.

Năm 2013, Trung Quốc công bố sáng kiến “Vành đai và Con đường” 1.000 tỷ USD với những dự án hạ tầng lớn ở Nam Á và châu Phi (1). Hiện nay Trung Quốc được ghi nhận là nhà tài chính lớn nhất ở châu Phi có các kênh tài trợ song phương, vượt qua các tổ chức tài chính và bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Trung Quốc đã đầu tư hơn 72 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp vào châu Phi trong giai đoạn 2014-2018, qua đó trở thành quốc gia có số vốn FDI lớn nhất vào lục địa này.

Theo số liệu từ Trường nghiên cứu quốc tế Johns Jopkins, chỉ tính riêng Ethiopia đã vay hơn 13,7 tỷ USD từ Trung Quốc từ năm 2000-2017. Còn đối với quốc gia đứng đầu sổ nợ Trung Quốc, Angola, tính đến năm 2010, Trung Quốc cho Angola vay hơn 25 tỉ USD, tức hơn 1/4 tổng số tín dụng của Trung Quốc dành cho hơn 20 nước châu Phi. Đổi lại, Trung Quốc được hoàn trả bằng dầu thô và khí đốt với giá dưới mức thị trường thế giới. Bên cạnh dành 70% dự án phát triển kinh tế cho các công ty Trung Quốc.

Thật không may, một số quốc gia đã không trả được nợ cho Trung Quốc. Chẳng hạn, Zimbabwe đã không thể trả được khoản nợ đáo hạn vào cuối năm 2015. Do đó, chính phủ Zimbabwe đã tuyên bố sẽ dùng nhân dân tệ làm đồng tiền chính thức sau khi Trung Quốc đồng ý xóa 40 tỷ USD tiền nợ (2). Ở châu Á, một câu chuyện tương tự đã diễn ra tại Sri Lanka. Chính phủ Sri Lanka đã buộc phải trả giá đắt cho các khoản nợ mà họ không thể giải quyết. Kết quả là Sri Lanka phải từ bỏ cảng trung chuyển tuyến thương mại chiến lược đến Ấn Độ cho Trung Quốc.

Một số quốc gia hiếm hoi như Tanzania sau khi Tổng thống John Magufuli lên nắm quyền đã kịp huỷ một khoản vay của Trung Quốc trị giá 10 tỷ USD được ký bởi người tiền nhiệm Jakaya Kikwete để xây dựng một cảng tại lạch Mbegani ở Bagamoyo với các điều khoản và điều kiện phi hợp lý và thiếu minh bạch (3).

Trong quá khứ, chính sách này của Trung Quốc có thể được gọi là một chính sách ngoại giao viện trợ khổng lồ được thực hiện trong Chiến tranh Lạnh. Chính sách này có thể được bổ sung cho Kế hoạch Marshall (Hoa Kỳ) và Kế hoạch Molotov (Liên Xô), nơi thiết lập ảnh hưởng chính trị ở các quốc gia đồng minh của mỗi khối thông qua phát triển kinh tế.

Phân cực quyền lực chính trị toàn cầu

Để tăng cường các xúc tu quyền lực hung hăng của mình, Trung Quốc kết thân với một cường quốc khác. Trung Quốc thành lập liên minh với kẻ thù cũ của Mỹ là Nga và có lập trường chống lại chính sách đối ngoại của Mỹ và các đồng minh. Gần đây nhất, hai người khổng lồ đã lên án mạnh mẽ Mỹ vì những cáo buộc liên quan đến nguồn gốc virus corona, biến động chính trị Hồng Kông và ủng hộ Venezuela với chính phủ của Nicolas Maduro.

Thái độ của Trung Quốc dường như cởi mở và thẳng thắn hơn trong các cuộc xung đột quy mô quốc tế có thể được thực hiện cùng với sự suy yếu quyền bá chủ chính trị và kinh tế của Mỹ và châu Âu. Giáo sư Graham Allison là giám đốc Trung tâm nghiên cứu Chính trị tại trường Kennedy thuộc Đại học Harvard, Mỹ, đã phổ biến thuật ngữ “bẫy Thucydides”, để giải thích một hiện tượng, đó là khi một lực lượng đang phát triển cố gắng thay đổi lực lượng bá quyền trong chính trị quốc tế, những xung đột lớn thường không thể tránh khỏi (4). Ông đã ghi lại 16 (mười sáu) lần khoảnh khắc lịch sử trong đó có trường hợp “bẫy Thucydides”, từ cuộc xung đột hoàng gia Tây Ban Nha với Bồ Đào Nha vào cuối thế kỷ 15, đến cuộc chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Liên Xô. Mười hai trong số đó đã kết thúc bằng chiến tranh (bao gồm cả Thế chiến I và II). Bây giờ thế giới có thể nhận diện được kịch bản lặp lại từ hai diễn viên là Trung Quốc và Mỹ.

Gián điệp của Trung Quốc

Trung Quốc đầy tham vọng muốn trở thành một nhà lãnh đạo toàn cầu theo sáng kiến ​​”Made In China” do Tập Cận Bình khởi xướng. Chúng bao gồm công nghệ thông tin, hàng không vũ trụ, xe điện và công nghệ sinh học. Để đạt được mục tiêu của mình, Trung Quốc không ngần ngại sử dụng bất kỳ hình thức chiến lược nào.

Kế hoạch lôi kéo, thu hút tài năng cấp cao ở nước ngoài về Trung Quốc làm việc, được gọi là “Kế hoạch ngàn người” được Ban Tổ chức Trung ương của Đảng Cộng sản Trung Quốc và các cơ quan khác vạch ra từ năm 2008 nhằm nhập khẩu các tài năng cấp cao người Hoa học tập và làm việc ở nước ngoài  tập trung cho mục tiêu chiến lược phát triển quốc gia. Không ít trong số đó tiến hành những hành vi gián điệp.

Đầu năm 2020, chính phủ Mỹ đã truy tố Giáo sư Charles Lieber (Chủ nhiệm Khoa Hóa và Sinh Hóa tại Đại học Harvard), và hai nhà nghiên cứu người Trung Quốc là Diệp Viên Khánh (nhà nghiên cứu về robot tại Đại học Boston) và Trịnh Táo Tùng (nhà nghiên cứu ung thư tại Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess) vì tội danh gián điệp cho Bắc Kinh.

Trung Quốc cũng tìm cách đánh cắp dữ liệu bí mật nhà nước thông qua việc mở rộng các công ty công nghệ thông tin tại các nước.

Có một điều gì đó đang xảy ra trong lĩnh vực chính trị toàn cầu. Không nhiều người nhận thức và theo dõi sự phát triển này. Sự leo thang xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ đối với xung đột mở có khả năng xảy ra sớm hơn chúng ta tưởng tượng.

Sức ép Việt Nam

Chiến trường và thu hút lợi ích của những người khổng lồ chính trị toàn cầu có thể bắt đầu ở Việt Nam trong năm chính trị 2020 này. Khi Biển Đông đang trở thành tâm điểm tiềm ẩn xung đột toàn cầu, và dịch bệnh corona, Đại hội đảng CSVN lần thứ XIII, nền kinh tế đang gặp khó khăn. Cạnh tập trung trong công tác đại hội thì cần cảnh giác trước những bất cẩn và khả năng bị kéo vào vòng xoáy lợi ích của các siêu cường. Trong biến động Biển Đông, đại dịch, Việt Nam phải lấy động lực này để củng cố vị thế của mình như một người chơi tích cực trong các động lực của địa chính trị toàn cầu và khu vực.

Bằng cách tiếp tục thực hiện học thuyết về một chính sách đối ngoại linh động tích cực, phù hợp với tinh thần của thời đại mới, Việt Nam phải tiếp tục đóng một vai trò trong quốc gia tích cực và can đảm ở Đông Nam Á để ngăn chặn chính sách đối ngoại của Trung Quốc có nguy cơ đe dọa sự ổn định an ninh khu vực và quốc tế.

Ngoài ra, Việt Nam cũng cần tiếp tục phấn đấu và chú ý đến bất kỳ hình thức hợp tác nào giữa các nước, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin, để không để lại sơ hở cho các yếu tố nước ngoài xâm nhập có thể đe dọa chủ quyền và an ninh quốc gia. Và, điều quan trọng nhất là nhà nước Việt Nam cần phải làm thế nào tất cả các thành phần của quốc gia phải được giáo dục để có tinh thần yêu nước và chủ nghĩa dân tộc được trang bị kiến ​​thức địa chính trị đủ điều kiện, bao gồm cả chiến lược địa lý và kinh tế địa lý để không dễ bị cuốn vào kế hoạch thực dân kiểu mới.

Liệu các nhà lãnh đạo đảng và nhà nước Việt Nam có đủ tâm và tầm hoạch định chính sách quốc gia đúng đắn trước bẫy Thucydides?

_______________

Chú thích:


(1)
https://cafef.vn/mot-vanh-dai-mot-con-duong-tham-vong-1000-ty-usd-cua-ong-tap-can-binh-20170515143944409.chn
(2)
https://tuoitre.vn/dan-zimbabwe-se-di-cho-bang-dong-nhan-dan-te-1025971.htm
(3)
https://tuoitre.vn/tanzania-kip-huy-khoan-vay-chet-nguoi-10-ti-usd-tu-trung-quoc-20200424123426205.htm
(4)
http://tramdoc.vn/tin-tuc/bay-thucydides-npVlAW.htm

4 u

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!
error: